Szukaj

Zanim zdecydujesz się na ślub na statku. 5 niezwykłych uprawnień kapitana + 1 którego nie ma

Aktualizacja: cze 12


UWAGA kliknij tutaj: darmowy e-book zawierający wszystkie materiały z bloga!


U zarania żeglugi morskiej statkiem zwykle kierował jego właściciel, posługujący się fachowcami o różnych specjalizacjach, w tym pilotem lub sternikiem wykonującym funkcje nawigacyjne. Wraz z ewolucją stosunków żeglugowych, armator przestał osobiście kierować wyprawą morską, a kupcy coraz rzadziej towarzyszyli przewożonym towarom. Z czasem osobą odpowiedzialną za samodzielne kierowanie statkiem i dowodzenie załogą stał się kapitan. Powierzenie mu tej funkcji wymagało ogromnego zaufania armatora: wobec wielomiesięcznego braku kontaktu podczas rejsu, w rękach kapitana były życie ludzkie, statek i przewożony towar. Nazywano go „pierwszym po Bogu”, co oznaczało że wszystkie osoby przebywające na statku muszą się podporządkować jego zarządzeniom.


Dziś kapitan statku morskiego jest upoważniony do użycia wszelkich racjonalnych środków w celu uchronienia przed szkodą statku, osób przebywających na statku i ładunku. Ze względu na długotrwałe oddalenie statku od normalnych warunków życia społecznego, wykonywanie czynności służbowych w różnych warunkach politycznych, organizacyjnych, ekonomicznych i prawnych, kapitanowi  przyznano nieporównanie szersze kompetencje, niż przełożonym w innych rodzajach działalności.



Każdy statek powinien posiadać przynależność państwową. Jest to więź prawna łącząc statek z państwem, podobnie jak obywatelstwo osoby fizycznej. Wynika z niej prawo do opieki ze strony państwa poza jego granicami oraz podleganie standardom bezpieczeństwa i prawu krajowemu w zakresie porządku wewnętrznego na statku. Nabycie przynależności państwowej następuje poprzez rejestrację statku w danym państwie i wpis do rejestru statków. Dokumentem poświadczającym wpis jest certyfikat okrętowy. Statek może posiadać tylko jedną przynależność państwową - posiadanie podwójnej lub nieposiadanie jej w ogóle może być powodem uznania jednostki za statek piracki, podlegający zawłaszczeniu i jurysdykcji każdego z państw.

Na kapitanie statku spoczywają szczególne obowiązki, zarezerwowane na lądzie dla odrębnych instytucji państwowych.


#1. Gdy ktoś się urodzi lub umrze


Kapitan statku morskiego jest zobowiązany do sporządzenia protokołu potwierdzającego urodzenie lub zgon na statku i dokonania wzmianki w dzienniku okrętowym. 


Protokół ze zdarzenia na statku kapitan przekazuje kierownikowi urzędu stanu cywilnego w pierwszym polskim porcie, do którego zawinie statek, a jeśli zdarzenie nastąpiło poza granicami RP - konsulowi lub kierownikowi urzędu stanu cywilnego, a ten przekazuje go kierownikowi urzędu stanu cywilnego właściwego dla miasta stołecznego Warszawy wraz ze wskazaniem miejsca zdarzenia. Za miejsce urodzenia lub zgonu na terytorium RP uznaje się miejscowość, w której znajduje się najbliższy port, a poza terytorium RP - miejscowość, w której położona jest siedziba urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa dyplomatycznego, właściwego dla portu, do którego zawinął statek.


Kapitan zabezpiecza mienie po zmarłym. Ciało osoby zmarłej na statku będącym na pełnym morzu, zgodnie ze zwyczajem morskim należy pochować przez zatopienie w morzu. Jeśli jednak statek może w ciągu 24 godzin przybyć do portu objętego programem podróży, to zwłoki należy dowieźć na ląd i tam pochować. W przypadku okrętów wojskowych i innych statków używanych do celów wojskowych, kapitan może czynić wyjątki od tej zasady.




#2. Gdy chcesz sporządzić testament


Niebezpieczeństwo związane z podróżą statkiem morskim jest traktowane przez ustawodawcę za ponadprzeciętne i dlatego możesz będąc w takiej podróży sporządzić testament w specjalnej formie (tzw. testament podróżny). Kapitan spisuje testament zamieszczając dokładną datę czynności. Następnie odczytuje wolę spadkodawcy w obecności dwóch świadków. Spadkodawca, dwóch świadków oraz kapitan statku składają własnoręczne podpisy, tak aby wyrażały aprobatę co do całości pisma. Jeśli spadkodawca nie może samodzielnie podpisać pisma, kapitan powinien sporządzić wzmiankę o przyczynach braku podpisu.


Jeśli sporządzenie testamentu w takiej formie nie jest możliwe, np. ze względu na grożące bezpośrednio niebezpieczeństwo, można sporządzić testament ustny.


#3. Gdy są wybory

Jeżeli dzień wyborów Prezydenta RP, wyborów do Sejmu i Senatu lub do Parlamentu Europejskiego przypada w okresie podróży polskim statkiem, to na statku może zostać utworzony odrębny obwód głosowania. Dodatkowe warunki to: na statku musi przebywać minimum 15 wyborców uprawnionych do głosowania oraz musi istnieć możliwość niezwłocznego przekazania wyników głosowania do właściwej komisji wyborczej.


Kapitan statku morskiego, na pisemny wniosek wyborcy zmieniającego miejsce pobytu przed dniem wyborów, wydaje zaświadczenie o prawie do głosowania w miejscu pobytu w dniu wyborów. Do obowiązków kapitana należy niezwłoczne zawiadomienie wyborców o utworzeniu obwodu głosowania na polskim statku i wpisanie wyborców na listę wyborców. Kapitan statku pełni również funkcję organu przyjmującego i rozpatrującego odwołania dotyczące utworzonego przez niego spisu wyborców.


Kapitan ma obowiązek zapewnienia porządku i prawidłowego przebiegu głosowania. Wyznacza jedno pomieszczenie na statku, które pełni funkcję lokalu obwodowej komisji wyborczej lub do spraw referendum oraz zapewnia jego zamknięcie w czasie przerwy w głosowaniu w sposób uniemożliwiający dostanie się osób nieupoważnionych. Jest on także obecny przy zamykaniu lokalu komisji obwodowej, opieczętowuje wejście pieczęcią komisji po pierwszym dniu wyborów, przechowuje klucze do lokalu w kasie pancernej statku, wyznacza członka załogi, który jest odpowiedzialny za stałą ochronę lokalu, jak również jest obecny drugiego dnia wyborów podczas sprawdzania przez przewodniczącego komisji obwodowej, czy pieczęcie na wejściu do lokalu nie zostały naruszone.


#4. Gdy ktoś popełni przestępstwo

W razie popełnienia na statku przestępstwa, kapitan sporządza szczegółowe zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Musi także przedsięwziąć odpowiednie środki, aby osoba podejrzana o popełnienie przestępstwa nie uchyliła się od poniesienia odpowiedzialności karnej i zabezpieczyć dowody. Może zatrzymać tę osobę w odosobnionym pomieszczeniu. Następnie, stosownie do okoliczności, powinien przekazać ją wraz z zawiadomieniem o przestępstwie do właściwego organu w pierwszym polskim porcie, do którego zawinął statek.



Za pośrednictwem dyrektora urzędu morskiego, kapitan informuje prokuratora właściwego ze względu na port macierzysty statku o zdarzeniu. Jeśli statek nie zmierza do polskiego portu, kapitan ma obowiązek przekazać osobę podejrzaną o popełnienie przestępstwa razem z zabezpieczonymi dowodami, kapitanowi innego polskiego statku płynącego do portu polskiego lub jednostce pływającej Policji, Straży Granicznej lub Marynarki Wojennej.


Jeżeli zatrzymana osoba nie ma polskiego obywatelstwa, to kapitan ma obowiązek, za pośrednictwem dyrektora urzędu morskiego, zawiadomić także Ministra Sprawiedliwości. Takiej osobie kapitan statku, w ramach posiadanych środków technicznych, powinien umożliwić skontaktowanie się z przedstawicielami państwa, którego osoba podejrzana jest obywatelem oraz umożliwić im wizytę na statku.


Jeśli statek z osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa wpływa do portu państwa obcego, to kapitan musi zawiadomić o fakcie przebywania takiej osoby na statku polskiego konsula, który przekazuję tę informację właściwym organom danego państwa.

Jeżeli na statku znajduje się osoba, która dokonuje aktu przemocy przeciwko innej osobie znajdującej się na statku lub osobie która niszczy statek albo powoduje jego uszkodzenie statku, a te działania mogą zagrażać bezpiecznej żegludze statku, kapitan statku może wydać tę osobę władzom innego państwa.


#5. Gdy trzeba oddać honory


Podniesienie bandery danego państwa jest zewnętrznym wyrazem przynależności państwowej. Kapitan ma obowiązek okazywać banderę statku jednostkom pływającym Straży Granicznej i Marynarki Wojennej od wschodu do zachodu słońca, przechodząc w ich pobliżu lub na ich żądanie, oraz podnosić banderę podczas wpływania statku do portu.


Bandera powinna być okazana na flagsztoku rufowym statku, a jeśli nie jest to możliwe, to w innym widocznym miejscu. Gdy statek zbliża się lub mija jednostki pływające Marynarki Wojennej i Straży Granicznej, inne statki lub znajdujące się na lądzie miejsca, którym według zwyczaju morskiego należy się oddanie honoru, kapitan statku zarządza oddanie honoru, polegające na opuszczeniu bandery statku do połowy flagsztoka i przytrzymaniu bandery w tej pozycji do chwili minięcia miejsca lub do chwili oddania honoru przez statek pozdrawiany. Do miejsc, którym według zwyczaju morskiego należy się oddanie honoru, należy Pomnik Obrońców Wybrzeża w Gdańsku na Westerplatte.





#6. Gdy chcesz wziąć ślub na statku


Na wodach terytorialnych obowiązuje prawo państwa, do którego należy terytorium. Małżeństwo zawierane przed kapitanem statku wodach terytorialnych danego państwa, będzie ważnie zawarte wtedy, gdy tak stanowi prawo tego państwa. 


Na pełnym morzu, czyli wodach międzynarodowych, obowiązuje prawo bandery: np. statki pływające pod polską banderą, niezależnie od miejsca, w którym się znajdują, podlegają polskiej jurysdykcji. Jeśli małżeństwo jest zawierane na pełnym morzu, to forma jego zawarcia podlega prawu bandery. Musisz sprawdzić, jak prawo tego państwa reguluje następujące kwestie: sposób złożenia oświadczeń woli przez narzeczonych (ceremonia), wymóg uczestnictwa organu państwowego lub osoby urzędowej przy złożeniu oświadczeń woli, udział świadków, wymagane dokumenty, wymóg podania do publicznej wiadomości informacji o zamiarze zawarcia związku małżeńskiego (zapowiedzi), dopuszczalność zawarcia małżeństwa przez pełnomocnika, sporządzenie odpowiedniego aktu stanu cywilnego.


Narzeczeni muszą spełnić wymogi określone prawem tego państwa, którego są obywatelami. Jeśli mają różne obywatelstwa, muszą spełnić wymogi określone w obu ojczystych systemach prawnych. Jeśli narzeczony jest bezpaństwowcem - zamiast prawa ojczystego stosuje się prawo miejsca jego zamieszkania.




Przykład:

  • Prawo polskie nie przewiduje możliwości zawarcia małżeństwa przed kapitanem statku morskiego. Zawarcie małżeństwa następuje przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego wybranym przez osoby zamierzające zawrzeć małżeństwo. Obywatele polscy przebywający poza granicami RP, którzy chcą zawrzeć małżeństwo przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, składają zapewnienie konsulowi, który przekazuje je niezwłocznie wskazanemu kierownikowi urzędu stanu cywilnego.

  • Prawo USA zasadniczo zakazuje udzielania ślubu przez kapitana statku, chyba że będzie to zgodne z lokalnymi przepisami prawa i prawem państwa, w którym strony mają miejsce zamieszkania, oraz w obecności urzędnika dyplomatycznego lub konsularnego USA.

  • Japońscy kapitanowie statków mogą przeprowadzać ceremonie zawarcia małżeństwa, o ile narzeczeni mają obywatelstwo japońskie.








Pyć D., Zużewicz-Wiewiórowska I. (red.), Leksykon prawa morskiego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2013.

Sidor G., Zatrzymanie osoby przez kapitana statku morskiego, „Studia Iuridica Lublinensia”, 2014, nr 21, s. 205-221.

Zyzda B., Publicznoprawne funkcje kapitana statku morskiego, w: M. Sadowski, A. Kuriata, B. Jelonek, Z badań nad prawem, administracją i myślą polityczną, Wrocław : Uniwersytet Wrocławski. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii, 2015, s. 171-191.

Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza, podpisana w Montego Bay 10 grudnia 1982 r., Dz.U. z 2002 r., Nr 59, poz. 543.

Konwencja w sprawie przeciwdziałania bezprawnym czynom przeciwko bezpieczeństwu żeglugi morskiej sporządzonej w Rzymie dnia 10 marca 1988 r., Dz.U. z 1994 r., Nr 129, poz. 635.

Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych, Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.

Ustawa z dnia 18 września 2001 r. Kodeks morski, Dz.U. z 2009 r., Nr 217, poz. 1689 ze zm.

Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks Wyborczy, Dz.U. Nr 21, poz. 112.

Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, Dz.U. poz. 1741.

The Code of Federal Regulations of the United States Navy, 32 CFR 700.844 - Marriages on board, https://www.law.cornell.edu/cfr/text/32/700.844.

©2018 by joannaosiejewicz.