©2018 by joannaosiejewicz. 

Szukaj

Kontrowersyjna lekcja przygotowania świadka do zeznań


Kwestia kontaktowania się pełnomocników ze świadkami i przygotowywania ich do składania zeznań to tabu w prawniczym świecie. Takie postępowanie uważa się w Polsce za nieetyczne, choć zbiór zasad etyki zawodu nie zakazuje tego wprost. Z drugiej jednak strony zaproszenie na rozprawę świadka, o którym nie wiadomo, co i jak zezna, może nie pomóc w przedstawieniu klienta w korzystnym świetle. Warto też zaznaczyć, że w niektórych państwach praktyka jest dokładnie odwrotna - zasada kontradyktoryjności wyraża się w aktywnym poszukiwaniu świadków, których zeznania będą drogą do wygranej. Odsuńmy dziś na bok rozważania o etyce, a zajmijmy się warsztatem obejmującym techniki uzyskania od świadka informacji o tym, co wie w danej sprawie.


Tradycyjnie prawnicy przeprowadzają wywiad ze świadkiem, prosząc o swobodną wypowiedź: "proszę opowiedzieć od początku do końca co się wydarzyło". Następnie zadają pytania uzupełniające, żeby wyjaśnić szczegóły lub wypełnić luki w wypowiedzi: "wróćmy do tego, co się stało po wypadku - jak długo trzeba było czekać karetkę?".


To nie jest złe podejście. Ale można je poprawić dzięki modyfikacji, nazwanej przez badaczy "wywiadem poznawczym". Wywiad poznawczy pomaga świadkowi sięgnąć do pamięci przy użyciu dowolnej lub wszystkich czterech technik. Ważne, aby zasugerować świadkowi, że rekonstruuje scenę i ponownie przeżywa zdarzenie w swoim umyśle przed opowiedzeniem o nim.



Psycholodzy Edward Geiselman i Ronald Fisher opracowali pakiet technik rozmowy ze świadkiem, którą nazwali "wywiadem kognitywnym".


Technika 1: Przywróć kontekst


Świadek najlepiej pamięta dane zdarzenie, gdy jest zanurzony w środowisku podobnym do tego, które otaczało to zdarzenie. Świadek nie musi fizycznie wracać na miejsce zdarzenia: na ogół wystarcza mentalny powrót. Można przekazać świadkowi instrukcję w następujący sposób: "Przede wszystkim, spróbuj przywrócić w głowie sytuację związaną ze zdarzeniem. Zastanów się, jak wyglądał pokój i gdzie siedziałeś w tym pokoju, jak się wtedy czułeś i jaka była Twoja reakcja na to zdarzenie".


Technika 2: Powiedz wszystko


Dobrze jest powiedzieć świadkowi, aby obniżył swoje standardy trafności i informował o każdym fragmencie, który pamięta, nawet jeśli wydaje się on niepełny lub nieistotny. Jest nadzieja, że ​​niekompletne lub nieistotne strzępy pamięci wskażą na inny materiał, który okaże się przydatny.


Technika 3: Przywołaj zdarzenie w różnym porządku


Informacje mogą być przechowywane w pamięci według różnych wzorów, które mogą mieć różną skuteczność. Przejście przez elementy zdarzenia od początku do końca jest najbardziej naturalne i to należy zrobić w pierwszej kolejności. Jednak niektórzy podadzą więcej informacji, jeśli przeanalizują elementy zdarzenia w odwrotnym porządku. Możesz zacząć od rzeczy, która zrobiły na Tobie największe wrażenie, a następnie poruszać się do przodu lub do tyłu.


Technika 4: Zmień perspektywy


Czwarta technika również ma na celu otwarcie różnych ścieżek wyszukiwania. Po tym jak świadek wyjaśni, co widział z jego perspektywy, powinien zostać poinstruowany w następujący sposób: „Teraz spróbuj przyjąć perspektywę innych, którzy byli obecni podczas zdarzenia. Na przykład spróbuj postawić się w roli [X] i zastanów się, co on zobaczył".



Ustrukturyzowanie zbierania faktów


Świadek odgrywa główną rolę w wywiadzie, ponieważ to świadek jest tym, który zna fakty. W wywiadzie poznawczym to świadek powinien dużo mówić i intensywnie myśleć, natomiast pytający powinien głównie słuchać, delikatnie prowadzić świadka i sondować, gdy jest to konieczne.


Uzyskanie faktów od świadka jest procesem, który można podzielić na trzy etapy.


Etap wprowadzający


Na wstępnym etapie osoba przeprowadzająca wywiad powinna najpierw postarać się uspokoić świadka. Jeśli świadek jest mocno zestresowany, można zacząć od łatwych pytań, tak aby uzyskać dodatkowe informacje o świadku. Następnie osoba przeprowadzająca wywiad powinna dążyć do zbudowania relacji ze świadkiem i wyjaśnić świadkowi jego centralną rolę w wywiadzie. Na koniec należy objaśnić świadkowi cztery podstawowe techniki wzmacniania pamięci i zachęcić go do ich wykorzystania podczas wywiadu.


Etap swobodnej wypowiedzi


Na etapie swobodnej wypowiedzi pytający zadaje świadkowi jedno lub więcej pytań otwartych, które mają na celu uzyskanie od świadka wypowiedzi o całym wydarzeniu. Na przykład: "Opowiedz mi własnymi słowami wszystko, co pamiętasz o spotkaniu. Opowiedz mi wszystko, co wiesz, na tyle szczegółowo, na ile potrafisz.


Pomimo prośby o szczegóły, na tym etapie prowadzący wywiad powinien słuchać nie po to, aby zebrać szczegóły, ale aby uzyskać ogólny wzorzec pamięci świadka na temat zdarzenia. To nie jest etap zbierania informacji - to etap planowania, w którym pytający powinien zaprojektować najlepszy sposób na zbadanie pamięci świadka.


Etap sondowania


Etap sondowania jest głównym etapem gromadzenia informacji w wywiadzie poznawczym. Prowadzący wywiad kieruje uwagę świadka z powrotem na każdy znaczący temat, o którym świadek wspomniał w otwartej narracji, cierpliwie omawiając każdy temat osobno i wyczerpując pamięć świadka, zanim przejdzie do następnego tematu. Pytający powinien rozpocząć każdy temat pytaniem otwartym, którym prosi świadka o szczegółową wypowiedź o wszystkim, co świadek może pamiętać.


Na przykład: "Powiedziałeś mi wcześniej, że chudzielec w niebieskim garniturze wspomniał coś oszustwie aukcyjnym ". Opowiedz mi wszystko, co pamiętasz, tak szczegółowo, jak tylko potrafisz.”


Osoba przeprowadzająca wywiad nie może przerywać odpowiedzi świadka i nie wolno jej przejść do innego tematu, dopóki pamięć świadka na temat pierwszego tematu nie zostanie wyczerpana. Jeśli pierwsze pytanie otwarte nie przyniesie potrzebnych szczegółów, pytający może odpowiedzieć węższym, ale wciąż otwartym pytaniem, na przykład: "Powiedz mi, co on powiedział o oszustwie aukcyjnym". Jeśli to nie zadziała, pytający może uciec się do zamkniętego (wiodącego) pytania, na przykład: "Czy powiedział, że „oszustwo aukcyjne jest szkodliwe dla branży?"


Etap oceny


Na etapie oceny pytający powinien w obecności świadka powtórzyć wszystkie istotne informacje dostarczone przez świadka. Ma to dwa cele. Po pierwsze, daje świadkowi i pytającemu szansę upewnienia się, że pytający zrozumiał wszystko prawidłowo. Po drugie, daje świadkowi dodatkową możliwość uzupełnienia wywiadu o zapomniane szczegóły.



Praktyczne sugestie


  • Najważniejszą umiejętnością, jakiej może nauczyć się pytający, jest nieprzeszkadzanie świadkowi w trakcie wypowiedzi. Kiedy świadek mówi coś wartego uwagi, pytający powinien zanotować to i wrócić do tego później. Nawet jeśli świadek zatrzyma się na kilka chwil w trakcie wypowiedzi, pytający powinien zachować spokój, a nawet gestem zachęcić świadka do kontynuowania.


  • Niektórzy pytający mają skłonność do okazywania dominacji podczas wywiadu. To może być poważny błąd. Pamiętaj, że to świadek jest osobą, który ma wszystkie wspomnienia.


  • Jedna z czterech technik wzmacniających pamięć zachęca świadka, aby rozważył dane zdarzenie z perspektywy innych osób. Niektórzy świadkowie błędnie interpretują te sugestie jako zaproszenie do odgadywania lub fabrykowania. Pytający powinien wyraźnie ostrzec świadka, aby nie zgadywał ani nie wymyślał.


  • Osoba przeprowadzająca wywiad powinna unikać przeskakiwania z tematu na temat podczas sondowania. Ileż to razy widziałeś w filmie prawnika rozmawiającego ze świadkiem w ten sposób:

Pyt: Jak wysoki był ten mężczyzna?

Odp: O, tak średnio, może jakieś 1,75 m.

Pyt: Rozumiem. Jakiego koloru był ten samochód?

Odp: To było szare volvo.

Pyt: Rozumiem. Jakieś tatuaże, blizny lub inne ślady na twarzy lub ciele?


Ten styl rozmowy nadaje się do filmu akcji, ale marnuje umysłowy wysiłek świadka. Przywołanie mentalnego obrazu samochodu wymaga wysiłku. Zamiast przeskakiwać do tatuaży, blizn i znaków, wywiad powinien skoncentrować się na wyglądzie samochodu, dopóki świadek nie wyczerpie swojej wiedzy na ten temat.


  • Podczas interakcji między dwiema osobami zachowanie każdej z nich zaczyna z czasem przypominać zachowanie drugiej osoby. Można to wykorzystać. Jeśli świadek robi coś nieproduktywnego, osoba przeprowadzająca wywiad może zmienić jego zachowanie. Na przykład, jeśli świadek wyrzuca się z siebie słowa w tempie karabinu maszynowego, pytający może go spowolnić, zachowując spokój i powolność mówienia.


Może Cię również zainteresować:

Jak ocenić wiarygodność świadka?

O faktach, dowodach, poszlakach i owocach zatrutego drzewa

Naoczny świadek – hit czy kit?


Źródła:

R. Wydick, The Ethics of Witnes Coaching, 17 Cardozo Law Review (1995), s. 1-42.

R. Edward Geiselman et al., Enhancement of Eyewitness Memory: An Empirical Evaluation of the Cognitive Interview, 12 J. Police Sci. & Admin. 74 (1984).