©2018 by joannaosiejewicz. 

Szukaj

Jak rozpoczyna się proces cywilny i co to jest pozew?

Proces sądowy jest bardzo silnie sformalizowany. Jego ramy wyznaczone są przepisami proceduralnymi, które w istotny sposób ograniczają sposób i zakres argumentowania, a także określają granice sytuacji komunikacyjnej. Przepisy proceduralne regulujące postępowanie cywilne z jednej strony znacznie ograniczają swobodę wypowiedzi, jednak z drugiej strony gwarantują stronom procesu swobodę korzystania z zasad, które są jednakowe dla wszystkich i które pozwalają każdej ze stron dochodzić swoich praw w równym stopniu i zakresie. Hierarchia ról spełnianych przez poszczególnych uczestników procesu sądowego jest wyraźnie zaznaczona poprzez strukturę sali sądowej



Wszczęcie procesu cywilnego następuje z inicjatywy pozasądowej i, co do zasady, polega na wytoczeniu powództwa w formie pisemnej, a wyjątkowo w sprawach z zakresu prawa pracy – w formie ustnej. Pismo procesowe, obejmujące swą treścią powództwo, nosi miano pozwu. Pozew jest kwalifikowanym pismem procesowym, co oznacza, że jego konstrukcja jest obwarowana ścisłymi wymogami formalnymi. Pozew powinien spełniać wymagania określone w przepisach art. 125–128 KPC,odnoszących się do pism procesowych w ogóle, a ponadto równiez art. 187–187.2 KPC oraz art. 505.2 KPC, wskazujące obligatoryjne i fakultatywne elementy pozwu. Pozew może wnieść każdy – w przeciwieństwie do pism procesowych objętych tzw. przymusem adwokacko-radcowskim, tzn. wymagających sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 87.1 KPC).


Pozew powinien zawierać dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu. Ponadto konieczne jest przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających zgłaszane żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu. Strony są ponadto zobowiązane do podania informacji, czy podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a jeżeli takich prób nie podjęto – wyjaśnienia przyczyn ich niepodjęcia (art. 187 § 1 KPC). Pozew może zawierać wnioski o zabezpieczenie powództwa, nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności i przeprowadzenie rozprawy w nieobecności powoda oraz wnioski służące do przygotowania rozprawy. Należą do nich w szczególności: wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków i biegłych, dokonanie oględzin, polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w jego posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu oględzin, jak również zażądanie na rozprawę dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich (art. 187 § 2 KPC).


Petitum pozwu, czyli część pozwu, w której powód zwięźle podaje treść swego żądania, można sformułułowa następująco:



Z chwilą doręczenia pozwu następuje utrwalenie właściwości sądu, co oznacza, że nie można już w toku sprawy wszcząć pomiędzy tymi samymi stronami nowego postępowania o to samo roszczenie, a pozwany może wytoczyć przeciw powodowi powództwo wzajemne (art. 192 KPC). Na tym etapie postępowania sąd sprawdza, czy w charakterze powodów lub pozwanych występują wszystkie osoby, których łączny udział w sprawie jest konieczny. W przypadku stwierdzenia braków w tym zakresie, sąd wzywa stronę powodową, aby oznaczyła w wyznaczonym terminie osoby niebiorące udziału w taki sposób, by ich wezwanie lub zawiadomienie było możliwe. W razie potrzeby strona powodowa występuje z wnioskiem o ustanowienie kuratora (art. 195 § 1 KPC). Sąd wzywa osoby niezapozwane do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanych (art. 198 § 1 KPC). Wezwanie do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego, dokonane przez sąd zastępuje pozwanie. Natomiast osoby, których udział w sprawie w charakterze powodów jest konieczny, sąd zawiadamia o toczącym się procesie, tak by mogły one w ciągu dwóch tygodni od doręczenia zawiadomienia przystąpić do sprawy w charakterze powodów (art. 195 § 2 KPC).


Osoby wezwane do wzięcia udziału w sprawie, a także osoby zawiadomione o toczącym się procesie, które w terminie zgłosiły swe przystąpienie do sprawy w charakterze powodów, mogą przy pierwszej czynności procesowej żądać powtórzenia dotychczasowego postępowania w całości lub w części, stosownie do okoliczności sprawy (art. 195 § 3 KPC).

Na tym etapie postępowania sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekazuje sprawę do prowadzenia sądowi właściwemu. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem o przekazaniu sprawy, chyba że jest to sąd wyższego rzędu. Sąd ten w razie stwierdzenia swej niewłaściwości przekaże sprawę innemu sądowi, który uzna za właściwy, przy czym możliwe jest ponowne przekazanie sprawy sądowi przekazującemu. Czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy, niezależnie od ostatecznie ustalonej właściwości (art. 200 § 1 KPC).



Na zarzut pozwanego, zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, sąd kieruje strony do mediacji, jeżeli przed wszczęciem postępowania sądowego zawarły one umowę o mediację (art. 2021KPC).


Pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Cofnięcie pozwu jest czynnością, która powoduje, że jego wniesienie nie pociąga za sobą skutków prawnych. Pozwany może wtedy żądać od powoda zwrotu kosztów procesu. Gdy okoliczności sprawy wskazują, że cofnięcie pozwu byłoby sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzałoby do obejścia prawa, sąd może uznać cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia za za niedopuszczalne (art. 203 KPC).

Powód może wnieść powództwo wzajemne, jeżeli roszczenie wzajemne pozostaje w związku z roszczeniem powoda lub nadaje się do potrącenia. Powództwo wzajemne można wytoczyć w odpowiedzi na pozew lub odrębną czynnością, nie później jednak niż na pierwszej rozprawie, albo w sprzeciwie od wyroku zaocznego (art. 204 § 1 KPC).


Wyrok zaoczny wydawany jest pod nieobecność pozwanego, jeżeli przepisy prawa na to zezwalają. Wyrok zaoczny może zapaść:

  • gdy pozwany nie stawił się na posiedzenie wyznaczone na rozprawę,

  • gdy pomimo stawienia się nie bierze w niej udziału.


W takim przypadku sąd przyjmie za prawdziwe twierdzenia powoda o okolicznościach faktycznych, które przytoczył w pozwie, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości, albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. Ocena tych przesłanek pozostawiona została sądowi (art. 339 KPC). Nie jest dopuszczalne wydanie wyroku zaocznego, jeżeli pozwany żądał przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności albo składał już w sprawie wyjaśnienia ustnie lub na piśmie (art. 340 KPC).


Czytaj także:

O faktach, dowodach, poszlakach i owocach zatrutego drzewa

Naoczny świadek – hit czy kit?

Daj mi prawo, a dam tobie fakty. Jak organizować fakty w oparciu o przepisy prawa?


Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.

Joanna Osiejewicz (2017), Komunikacja w procesie cywilnym w ujęciu formalnoprawnym, W: J. Alnajjar (red.), Komunikacja w organizacjach. Teoria i praktyka, Saarbrücken : Wydawnictwo Bezkresy Wiedzy, s. 249 -272.