Szukaj

Jak przeprowadzić dowód w sądzie?

Aktualizacja: 17 lut 2019


Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, chyba że inaczej zapisano w ustawie. To znaczy, że jeśli coś twierdzisz, musisz swoje twierdzenie udowodnić, chyba że z przepisów prawa wynika, że tym razem wyjątkowo nie jest to Twój obowiązek. Przerzucenie ciężaru dowodu na stronę drugą, tzw. odwrócenie ciężaru dowodu, może nastąpić np. gdy druga strona zniszczy dowody lub udaremni postępowanie dowodowe. Ilekroć bowiem jedna ze stron swoim postępowaniem uniemożliwi lub poważnie utrudni wykazanie okoliczności przeciwnikowi, na którym spoczywał ciężar ich udowodnienia, wówczas na tę stronę przechodzi ciężar dowodu co do tego, że okoliczności takie nie zachodziły.



Czy zawsze musisz przeprowadzić dowód?


Niektórych faktów lub okoliczności nie trzeba udowadniać, ponieważ zakłada się, że one wystąpiły. Są to tzw. domniemania prawne. Sąd jest związany domniemaniem. Związanie sądu domniemaniem prawnym przenosi ciężar dowodu na stronę, przeciw której przemawia domniemanie. Domniemanie prawne można obalić (poza kilkoma wyjątkami), to znaczy przedstawić tzw. przeciwdowód.


Przykład:

  • W razie urodzenia się dziecka domniemywa się, że przyszło ono na świat żywe (art. 9 kc)

  • Jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary (art. 7 kc)

  • Jeżeli czyjeś działanie zagraża cudzemu dobru osobistemu, domniemywa się, że to działanie jest bezprawne (art. 24 par. 1 kc)

  • Domniemywa się, że udziały współwłaścicieli są równe (art. 197 kc)

  • Jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki (art. 62 par. 1 krio)

  • Z pokwitowania zapłaty dłużnej sumy wynika domniemanie zapłaty należności ubocznych. Z pokwitowania świadczenia okresowego wynika domniemanie, że spełnione zostały również świadczenia okresowe wymagalne wcześniej (art. 466 kc)

Prawo przewiduje też instytucję uprawdopodobnienia, to jest środka zastępczego dowodu, nie dającego pewności, lecz tylko prawdopodobieństwo twierdzenia o pewnym fakcie. Uprawdopodobnienie jest wyjątkiem na korzyść tej strony, która powołuje się na dany fakt.  Środki zmierzające do uprawdopodobnienia są łatwiejsze do przeprowadzenia oraz w znacznym stopniu odformalizowane. Nie oznacza to jednak, że wystarczy iż coś stwierdzisz. Musisz przedstawić sądowi coś, co pozwoli na zweryfikowanie Twoich twierdzeń, np. poprzez notatki, ogłoszenia, artykuły z prasy, pisemne lub ustne oświadczenie osoby trzeciej. Na uprawdopodobnieniu można poprzestać tylko w sytuacjach incydentalnych oraz w wypadkach wyraźnie przewidzianych w ustawie.


Przykład:

  • Sąd dokonuje zabezpieczenia spadku na wniosek lub z urzędu. Wniosek może zgłosić każdy, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą (...) (art. 635 § 1,2 kpc)

  • Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek. (art. 169 § 1,2 kpc).

Zwroty stosowane w przepisach karnych, które wskazują na uprawdopodobnienie:

  • „duże prawdopodobieństwo”

  • „uzasadnione podejrzenie”

  • „dostateczne podejrzenie”

Uprawdopodobnienia w kodeksie postępowania karnego:

  • środki zapobiegawcze można stosować tyko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo (art. 249 § 1 kpk)

  • postanowienie o wszczęciu śledztwa wydaje się, jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa (art. 303 § 1 kpk)

  • jeżeli dane […] uzasadniają dostateczne podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów (art. 313 § 1)

  • oskarżony musi mieć obrońcę, jeśli zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności (art. 79 § 1 pkt 3 kpk)

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieście we Wrocławiu


Kiedy sąd dopuści Twój dowód?


Każde Twoje twierdzenie powinno być poparte dowodami. Sąd dopuszcza dowód w zasadzie tylko na wniosek stron, gdyż to strony są zobowiązane wskazać dowody potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy. Musisz więc złożyć wniosek dowodowy. Możesz to zrobić pisemnie lub ustnie (na rozprawie). We wniosku musisz określić, jaki dowód sąd ma przeprowadzić oraz na jaką okoliczność, czyli co chcesz za pomocą tego dowodu wskazać.


Sąd może uwzględnić Twój wniosek i dopuścić dowód albo odrzucić wniosek dowodowy. Decydując o dopuszczeniu dowodu sąd powinien rozważyć:

  • czy dany fakt ma istotne znaczenie dla sprawy

  • czy fakt ten wymaga udowodnienia

  • czy dany środek dowodowy nie jest w konkretnym wypadku wykluczony

  • czy okoliczność, na którą dowód został zgłoszony, nie została już dostatecznie wyjaśniona lub dowód został powołany wyłącznie w celu przewleczenia sprawy

Wyjątkowo sąd może dopuścić dowód nie powołany przez stronę (tzw. dowód z urzędu). Taki dowód powinien dotyczyć wyłącznie twierdzeń strony co do istotnych i spornych okoliczności faktycznych, które według oceny sądu nie zostały dostatecznie udowodnione. Gdy strona działająca bez profesjonalnego pełnomocnika jest rażąca nieporadna i nie jest w stanie samodzielnie dokonać niezbędnych czynności procesowych, sąd powinien skorzystać z uprawnienia dopuszczenia dowodu z urzędu.


Sąd odrzuci wniosek dowodowy, jeśli dotyczy on faktów nie mających istotnego znaczenia dla sprawy, faktów powszechnie znanych, faktów przyznanych w toku postępowania przez stronę przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości, a także faktów znanych sądowi z urzędu. Sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wynikają one z innych ustalonych faktów (tzw. domniemanie faktyczne).


Co może być dowodem?


Dowodem może być wszystko, co zmierza do ustalenia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie ma formalnej hierarchii środków dowodowych z punktu widzenia ich wiarygodności i mocy - wszystko zależy od konkretnego stanu faktycznego. Zasadą jest, że sąd dokonuje oceny dowodów według uznania, przy czym powinien uznać wyższość dowodu z dokumentu nad dowodem z przesłuchania świadków lub stron.


#1.dokumenty

Dokumentami są oświadczenia w formie pisemnej. Dokumenty dzielą się na urzędowe i prywatne.

Dokumenty urzędowe sporządzone w odpowiedniej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej korzystają z domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone oraz z domniemania autentyczności pochodzenia takiego dokumentu od jego wystawcy.

Dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie.

Dokument urzędowy to nieporównanie silniejszy dowód, niż dokument prywatny.


#2.zeznania świadków

Nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonków stron, ich wstępnych, zstępnych i rodzeństwa oraz powinowatych w tej samej linii lub stopniu, jak również osób pozostających ze stronami w stosunku przysposobienia. Prawo odmowy zeznań trwa po ustaniu małżeństwa lub rozwiązaniu stosunku przysposobienia.


#3.opinia biegłego

Opinią biegłego jest sąd o okolicznościach faktycznych, stanach lub zdarzeniach, dla których poznania i wyjaśnienia wymagany jest określony zasób wiadomości specjalnych ułatwiający sądowi właściwą ocenę faktów i rozstrzygnięcie konkretnej sprawy.


#4.oględziny

Oględziny polegają na bezpośrednim, zmysłowym zbadaniu przez organ sądowy właściwości lub stanu osób, miejsca czy rzeczy.


#5.przesłuchanie stron

Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów zarządzi dowód z przesłuchania stron. Za osobę prawną sąd przesłuchuje osoby wchodzące w skład organu uprawnionego do jej reprezentowania.


#6.inne

Sąd może dopuścić dowód z grupowego badania krwi, z filmu, telewizji, fotokopii, fotografii, planów, rysunków oraz płyt lub taśm dźwiękowych i innych przyrządów utrwalających albo przenoszących obrazy lub dźwięki.


Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieście we Wrocławiu


Czy świadek musi zeznawać?


Zasadą jest, że nikt nie może odmówić złożenia zeznań w charakterze świadka. Jest to ustawowy obowiązek, na który składają się trzy powinności:

  • obowiązek osobistego stawiennictwa w sądzie w wyznaczonym terminie, 

  • obowiązek składania zeznań, 

  • obowiązek złożenia przyrzeczenia. 

Są jednak odstępstwa od tej zasady: małżonkowie stron, wstępni, zstępni, rodzeństwo oraz powinowaci w tej samej linii lub stopniu, jak również osoby pozostające ze stronami w stosunku przysposobienia mają prawo do odmowy zeznań. Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa lub rozwiązaniu stosunku przysposobienia. Odmowa zeznań nie jest dopuszczalna w sprawach o prawa stanu, z wyjątkiem spraw o rozwód.


Świadek może również odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić jego lub jego bliskich (małżonków, wstępnych, zstępnych, rodzeństwa, powinowatych w tej samej linii lub stopniu, osób pozostających ze stronami w stosunku przysposobienia)  na odpowiedzialność karną, hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową, albo jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej.


O prawie odmowy zeznań, jak i odmowy odpowiedzi na zadane pytania sąd powinien uprzedzić świadka przed jego przesłuchaniem. W przypadku nieuzasadnionej odmowy zeznań lub przyrzeczenia sąd, po wysłuchaniu obecnych stron co do zasadności odmowy, skaże świadka na grzywnę. Niezależnie od tego sąd może nakazać aresztowanie świadka na czas nieprzekraczający tygodnia. Sąd uchyla areszt, jeżeli świadek złoży zeznanie lub przyrzeczenie albo jeżeli sprawę ukończono w instancji, w której dowód z tego świadka został dopuszczony.


Sąd z urzędu powinien nie dopuścić do zeznań osoby niezdolnej do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń. Ustąpienie przyczyn powodujących tę niemożność może prowadzić do uchylenia zakazu  przesłuchania. Sam fakt leczenia psychiatrycznego bądź ubezwłasnowolnienia nie może automatycznie przesądzać o niewiarygodności zeznań.


Możliwość przesłuchania dziecka zależy od jego indywidualnych zdolności oraz stopnia rozwoju. Nie ma granicy wieku, od którego uznaje się, że dziecko posiada możliwość postrzegania lub komunikowania spostrzeżeń. W przypadku postępowania w sprawach małżeńskich ustawa wprowadza ograniczenia przesłuchiwania w charakterze świadka co do małoletnich, którzy nie ukończyli lat trzynastu oraz zstępnych stron, którzy nie ukończyli lat siedemnastu.


Duchowny może odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi.


Wojskowi i urzędnicy niezwolnieni od zachowania w tajemnicy informacji niejawnych klauzuli "zastrzeżone" lub "poufne", jeżeli ich zeznanie miałoby być połączone z jej naruszeniem, nie mogą składać zeznań, chyba że zostaną zwolnieni z tajemnicy służbowej.


Mediator nie może być świadkiem co do faktów, o których dowiedział się w związku z prowadzeniem mediacji, chyba że strony zwolnią go z obowiązku zachowania tajemnicy mediacji.


Jak sąd ocenia dowody?


Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Swobodnej ocenie sądu podlega nawet opinia biegłego.



Źródła:

Wyrok SN z 17 kwietnia 2008 r., sygn. akt I CSK 500/07, niepubl.

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 20 maja 2005 r., III CZP 6/05.

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).  Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2015.0.2082 t.j.). Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555).

©2018 by joannaosiejewicz.