©2018 by joannaosiejewicz. 

Szukaj

Jak ocenić wiarygodność świadka?

Aktualizacja: 6 lut 2019


Na obserwację zdarzeń, zachowanie obserwacji w pamięci, a następnie ich rekonstruowanie mają wpływ konkretne czynniki.



#1 Czas trwania zdarzenia


Jeśli świadek ma więcej czasu, zaobserwuje więcej. Potrzeba również czasu, aby zacząć obserwować. Jeśli świadek był czymś zajęty, potrzebuje trochę czasu, aby mógł przenieść swoją uwagę na obserwację zdarzenia, które dopiero zaczyna się rozwijać. Niektóre zdarzenia są tak krótkie, że kończą się, zanim można się na nich skupić.


#2 Zwyczajność zdarzenia


Załóżmy, że jedziesz autobusem miejskim, który zatrzymuje się co cztery lub pięć bloków, aby pasażerowie mogli wsiąść i wysiąść. Siedzisz w autobusie przez pół godziny, a w tym czasie widzisz ciągły strumień zwyczajnie ubranych ludzi, idących do lub z pracy, szkół, sklepów, itd. Mniej więcej w połowie drogi do autobusu wsiadają Batman i Wonder Woman, jadą tak przez pięć minut, a potem wysiadają. Pod koniec przejażdżki zostajesz poproszony o opisanie, tak szczegółowo, jak to możliwe, każdego, kogo widziałeś. Kogo byś prędzej zauważył: Batmana i Wonder Woman, czy starszą parę, która siedziała naprzeciwko ciebie pod koniec podróży?



#3 Warunki obserwacji


Jak daleko był świadek od zdarzenia? Czy oświetlenie było dobre czy złe? Czy cokolwiek utrudniło świadkowi usłyszenie zdarzenia? Czy świadek ma dobry słuch i wzrok? Czy stało się coś, co rozproszyło świadka?


#4 Zajęcie świadka


Czy celem świadka było obserwowanie tego zdarzenia? A może świadek był pochłonięty jakąś inną czynnością, która została przerwana przez zdarzenie? Czy zdarzenie spowodowało, że świadek zrobił coś (np. uciekł) i to zakłóciło obserwację?


#5 Uważność świadka


Niektórzy ludzie zazwyczaj dostrzegają, co dzieje się wokół nich, a inni mają skłonność do niepamięci. Czasami trening lub doświadczenie mogą zwiększyć zdolność obserwacji, ponieważ świadek wie, na co patrzeć. Inżynier budowlany, który obserwuje zapadnięcie się mostu, może zauważyć elementy, które umkną innym świadkom.

Czasami o wiele poważniejsze czynniki mogą sprawić, że ktoś będzie dobrym lub złym obserwatorem określonego rodzaju wydarzeń. Podczas drugiej wojny światowej Eric Newby uciekł z obozu jenieckiego we Włoszech i ukrywał się przez 4 miesiące podając się za Włocha i usiłując wtopić się w otoczenie. Mimo że niemieccy żołnierze zatrzymywali go kilkakrotnie, po dokładnym sprawdzeniu umiejętnie sfałszowanych dokumentów tożsamości, za każdym razem pozwalali mu odejść. Działo się tak dlatego, że ich umiejętności obserwacyjne były biurokratyczne - ograniczone do oficjalnych dokumentów. Nie obserwowali go natomiast w innym aspekcie. Włosi mogli za to powiedzieć, po prostu patrząc na Newby'ego, że nie był on tym, za kogo się podawał: ubranie, które miał na sobie, było niewłaściwe dla roli, którą chciał odgrywać. Jego fascynująca historia została przedstawiona w filmie „In Love and War” (2001).


#6 Stres

Umiarkowany stres powoduje, że świadek jest bardziej spostrzegawczy, ale większa ilość stresu ma odwrotny skutek, czyniąc świadka mniej spostrzegawczym.


Świadka może zestresować samo zdarzenie, np. jeśli doszło do przemocy. Powszechnie uważa się, że dramatyczne zdarzenia zwiększają zdolność świadka do obserwacji. W rzeczywistości jest jednak dokładnie odwrotnie. Dramatyczne zdarzenia są często szybkie i nieoczekiwane, a to oznacza, że ​​świadkowie są nieprzygotowani do obserwacji. Każde zdarzenie, które poważnie stresuje świadka, znacznie zmniejsza jego zdolność do uważnej obserwacji. Na przykład podczas napadu, ofiary i osoby postronne zazwyczaj nie zauważają wszystkiego, co później interesuje policję, bo próbują po prostu przetrwać tę sytuację. To samo dzieje się podczas wypadków samochodowych. Jednak po pewnym czasie, gdy prawnicy, policja, firmy ubezpieczeniowe i sędziowie oczekują wiarygodnych informacji od świadków stresującego wydarzenia, ci czują się zmuszeni wypaść wiarygodniej, niż czują się w rzeczywistości, a to oznacza, że ​​przynajmniej część z tego, co mówią, jest twórczą rekonstrukcją zdarzeń.


Świadek może być też zestresowany sprawami zupełnie niezwiązanymi ze zdarzeniem. Świadek, który martwi się karierą, rodziną lub zdrowiem, będzie raczej kiepskim obserwatorem tego, co robią w danej chwili obcy mu ludzie.



#7 Interes własny świadka, jego oczekiwania i uprzedzenia


Ludzie często widzą to, co chcą widzieć lub czego się od nich oczekuje.


Obserwacje świadka mogą być zabarwione przez własny interes świadka.

Eksperymenty wykazały, że jeśli świadkowie mają motywację, nawet niewielką, do zobaczenia lub niezobaczenia konkretnej rzeczy, to uczciwie widzą i pamiętają właśnie to, co mają zobaczyć i zapamiętać. Czasem zachęta może być nieistotna, np. ludzie, o których świadek się troszczy, będą lepiej sytuowani, jeśli świadek zobaczy i zapamięta X zamiast Y. Czasami jednak, zwłaszcza gdy świadek jest stroną sporu, będzie on osobiście czerpał korzyści z własnej pamięci.


Bardzo często chodzi też o proste pochlebstwo: ludzie postrzegają siebie jako bardziej uczciwych lub bardziej kreatywnych niż przeciętny człowiek. Kiedy pracują nad wspólnym zadaniem, mają tendencję do przeceniania własnego wkładu w to zadanie. Ludzie pamiętają, że: otrzymywali wyższe wynagrodzenie za pracę, niż faktycznie; kupili mniej alkoholu; wydali więcej na cele charytatywne; częściej podróżowali samolotem i wychowali nieprzeciętnie mądre dzieci. Zwykle niewiele lub nic z tego nie jest świadomym kłamstwem, ukierunkowanym na otrzymanie nagrody lub uniknięcie kary. Świadek uczciwie pamięta, że ​​zaobserwował wszystko, co leżało w jego własnym interesie.


Świadek może też "widzieć" to, co jest zgodne z jego założeniami o sposobie funkcjonowania ​​świata. Załóżmy, że samolot ma problemy techniczne przed startem i lot zostaje odwołany. Kolejka zdenerwowanych pasażerów formuje się przy stanowisku odprawy. Każdy pasażer ma nadzieję, że uda mu się przebukować lot, tak aby nie zepsuł sobie wakacji ani nie zrujnował spotkania biznesowego. Rozpoczyna się awantura między jednym z pasażerów a pracownikiem linii lotniczej. Straż ochrony lotniska siłą odciąga pasażera od stanowiska, za którym stoi pracownik. Świadkowie, którzy uważają, że pracownicy linii lotniczych mają trudną pracę, zobaczą, usłyszą i zapamiętają szczegóły sugerujące, że pasażer rozpoczął kłótnię i zachował się niewłaściwie wobec pracownika linii lotniczych, a być może również straży. Świadkowie, którzy mają przeciwne założenia, być może w przeszłości źle potraktowani przez linie lotnicze, zobaczą, usłyszą i zapamiętają szczegóły sugerujące, że pracownik linii lotniczej rozpoczął kłótnię i zachował się niewłaściwie wobec pasażera, który następnie został niewłaściwie potraktowany przez straż.


A teraz uważaj - nawet jeśli pokażesz sędziemu nagranie filmowe takiej sceny – może się zdarzyć to samo. Fotografowanie lub filmowanie nie zapobiegnie uprzedzeniom. Nasze uprzedzenia rzucają bowiem cień nie tylko naszą pamięć o tym, co widzieliśmy, lecz również na to, jak odbieramy to, co aktualnie widzimy.



O związku wiarygodności świadka z jego atrakcyjnością fizyczną i cechami kulturowymi przeczytasz tutaj:

Jak wielokulturowość wpływa na pracę prawnika?

Ile jest warta atrakcyjność, czyli seksowny klient z niskim wyrokiem



Źródła:

E. Loftus, Eyewitness Testimony: With a New Preface, Harvard University Press (1996).

E. Newby, When the Snow Comes, They Will Take You Away, Charles Scribner's Sons (1984).

S. Krieger, R. Neumann, Essential Lawyering Skills, Wolters Kluwer (2015).