©2018 by joannaosiejewicz. 

Szukaj

Dlaczego urna wyborcza jest przezroczysta?

Aktualizacja: 11 paź 2019


Podstawowe zasady rzetelnych wyborów są określone w artykule 21 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka:


„Wola ludu jest podstawą władzy rządu; wola ta wyraża się w przeprowadzanych okresowo rzetelnych wyborach, opartych na zasadzie powszechności, równości i tajności, lub na innej równorzędnej procedurze, zapewniającej wolność wyborów”.



Przepis ten wskazuje niektóre cechy rzetelnych wyborów: nie powinno dochodzić do dyskryminacji, na przykład ze względu na rasę, kolor skóry, płeć, religię itp. (powszechność), każdy głosujący może oddać tylko jedną kartę do głosowania, która jest liczona jako jeden głos (równość), głosowanie powinno odbywać się w odosobnieniu (tajność). Co najważniejsze, rzetelne wybory powinny dać dokładny wynik, który uczciwie zakomunikuje wolę ludu. Proces wyborczy musi być wiarygodny, a system wyborczy musi być obserwowalny i przestrzegany. Te elementy stanowią bowiem o zaufaniu o dwyborów. 


Amerykańskie korzenie przezroczystej urny


Latem 1856 roku San Francisco przeżywało wielkie zamieszanie. Po tym jak padły zarzuty dotyczące korupcji, zachowań przestępczych i fałszerstw wyborczych, powołany w 1851 roku miejski Komitet Kontroli podjął się walki z korupcją. W trakcie postępowania członkowie Komitetu odkryli konkretne dowody na oszustwa wyborcze: odnaleziono tak zwaną "urnę wyborczą", wyposażoną w fałszywe dno i panel boczny dla ukrycia wstępnie zaznaczonych kart do głosowania na pożądanego kandydata. W odpowiedzi na tę korupcyjną dezorganizację, widoczność (vision, visuality, and visibility) urosła do rangi kluczowego pojęcia w utrzymaniu i ochronie demokratycznego społeczeństwa. Poza San Francisco kilka krajowych gazet opublikowało historię oszukańczej urny wyborczej, obawiając się, że mogła być ona użyta w ich własnych dystryktach. Zaniepokojenie o wyniki wyborów dotarło aż do Nowego Jorku, gdzie powołano Komitet ds. Skarg mający podjąć działania w celu zapobiegania oszustwom w wyborach i zapewnienia "czystości urny wyborczej".

Pewnego dnia nowojorczyk Samuel C. Jollie stawił się w biurze burmistrza, gdzie z rozmachem odsłonił proponowane rozwiązanie: pudło ze szkła. Projekt i koncepcja stanowiły przeciwieństwo pierwotnej urny wyborczej. Podczas gdy pudło w San Francisco było drewniane i ukrywało swą zawartość przed ludzkim wzrokiem, wynalazek Jollie oferował widzom przezroczystą szklaną kulę unoszącą się w architektonicznym szkielecie żelaznych kolumn, dumnie eksponującą lśniące, krystaliczne wnętrze. Sferyczna skrzynia Jollie pojawiła się na scenie w kluczowym momencie obaw przed korupcją, oszustwami i naruszaniem wyborów, gdy wielu Amerykanów obawiało się o przyszłość ich demokratycznego społeczeństwa.


Źródło: Samuel C. Jollie, glass globe ballot box (ca. 1856-1857). Ballot box made of iron and glass. Museum of the City of New York. 1919.10ab.


Jollie opisał swój projekt i jego konstrukcję w zgłoszeniu patentowym, przy czym wielokrotnie podkreślił znaczenie obserwacji i widoczności jako wybitnych zalet swojego wynalazku. Komisja Naukowo-Techniczna Rady Nowojorskiej entuzjastycznie przyjęła projekt i stwierdziła, że przezroczystość szklanej kuli i widoczność działań w niej zapewnią "doskonałe bezpieczeństwo i nienaruszalność". Komisja zaleciła, aby miasto zainwestowało w szklane skrzynie przed następnymi wyborami prezydenckimi. Członkowie Komitetu powołanego w celu zapobiegania nadużyciom wyborczym równie żarliwie promowali zalety szklanego pudła. W przeciwieństwie do mrocznej, drewnianej urny, której potencjalnie ukryte szczeliny mogły zawierać zanieczyszczenia i "fałszywe" głosy, urządzenie Jollie zapewniało dosłowną przejrzystość, utrzymując głosowanie przez cały czas "w zasięgu wzroku" wyborców.


Szklana urna wyborcza, zaprojektowana, opatentowana i wyprodukowana w Nowym Jorku w latach 1856-1857, a następnie zilustrowana w dziesiątkach politycznych kreskówek i alegorycznych przedstawień procesu demokratycznego materializowała ówczesne wyobrażenie widoczności. Przeźroczysta urna Jollie jest fascynującym wcieleniem obaw wyborczych XIX i XX wieku i przypomina nam, że proces demokratyczny zawsze był sporną sferą.


Co się wydarzyło w Polsce?


W 2014 roku odbyły się w Polsce wybory samorządowe. Ku powszechnemu oburzeniu, system informatyczny przez wiele dni nie był w stanie podać ostatecznych wyników głosowania, a terenowe komisje wyborcze wielokrotnie myliły się w liczeniu głosów i musiały prostować protokoły. Komentatorzy zwracali uwagę na wyjątkowo duży odsetek głosów nieważnych i nadspodziewanie wysoki wynik PSL. W konsekwencji pojawiły się publiczne głosy o rzekomym sfałszowaniu wyborów.


Na przełomie lat 2014/2015 trzy grupy posłów (PiS, SLD, Sprawiedliwa Polska), ruch obywatelski Uczciwe Wybory oraz prezydent Bronisław Komorowski zgłosili projekty ustaw mające usprawnić liczenie głosów i zapewnić większą transparentność prac komisji wyborczych. W lipcu 2015 roku prezydent podpisał uchwaloną przez Sejm nowelizację opartą na projekcie prezydenckim. Aktem tym wprowadzono obowiązek stosowania przezroczystych urn wyborczych w lokalach do głosowania, według wzoru określonego przez Państwową Komisję Wyborczą.


Wejście w życie tej regulacji - ze względu na prace organizacyjne i koszty z tym związane - odłożono o rok. Przezroczyste urny obowiązują w Polsce od 1 lipca 2016 roku.


Przewaga bezpośredniej obserwacji


Skupmy się teraz na przejrzystości, jako podstawie zaufania i zastanówmy się, w jaki sposób system wyborczy jest chroniony przed oszustwami i zabezpiecza wyborców przed ewentualnym zastraszaniem. Przejrzystość jest wymogiem zawartym w szeregu wytycznych organizacji międzyrządowych, dotyczących wyborów.


Zaufanie do systemu wyborczego ma kluczowe znaczenie, ponieważ warunkuje ono akceptację wyników wyborów. System wyborczy powinien dostarczyć wystarczających dowodów, aby przekonać pokonanego kandydata, że ​​ten faktycznie przegrał wybory. Ludzie, którzy głosowali na pokonanego kandydata, zaakceptują zwycięzcę tylko wtedy, gdy są przekonani, że system jest sprawiedliwy. Przy niskim poziomie zaufania wyborców prawdopodobne jest kwestionowanie wyboru danej osoby, a to może w konsekwencji prowadzić do gwałtownych zaburzeń i niestabilności politycznej. Jeśli proces wyborczy ma budzić zaufanie, rzetelne wybory są niezwykle ważne, ponieważ umożliwiają pokojowe rozwiązanie walki o władzę polityczną, a zatem są kluczowe dla utrzymania pokoju i stabilności.


Zaufanie opiera się na założeniu, że wszystkie aspekty procesu wyborczego są bezpośrednio obserwowalne przez kandydatów, oficjalnych obserwatorów i samych wyborców. Obserwacje muszą obejmować wszystkie etapy procesu głosowania: okres przedwyborczy (członkostwo w komisji wyborczej, rejestracja kandydatów, wyborców), dzień wyborów, liczenie głosów i okres powyborczy (ogłoszenie wyników, rozpatrywanie skarg). Obserwacje powinny składać się z praktycznych dowodów, które są bezpośrednio związane z procesem głosowania i które każdy może zgromadzić. Nie chodzi tu o zwykłe badanie wyników głosowania, lecz o proces, który do tych wyników doprowadził.



Zademonstrowanie, że ​​urna wyborcza jest pusta na początku dnia wyborczego, jest dobrym przykładem działania ilustrującego tę fundamentalną koncepcję. Przeanalizujmy kilka sposobów pokazania, że urna jest pusta.


Pierwsza możliwość to posiadanie przezroczystej pustej urny, którą wyborcy mogą zobaczyć i dotknąć.

Druga możliwość to nieprzejrzysta urna, którą wyborcy mogą zobaczyć w środku po otwarciu, ale której nie mogą dotknąć.

Trzecia metoda może być oparta na stosowaniu nieprzejrzystej urny otwieranej przez urzędnika, który następnie potwierdzi, że urna jest pusta.

Czwarta opcja może polegać na wygenerowaniu dokumentu komputerowego, który stanowi potwierdzenie, że ​​w jego pamięci nie ma głosu.

Te cztery różne sytuacje ilustrują sukcesywny spadek obserwowalności w stosunku do pierwszej sytuacji, która jest w pełni obserwowalna, poprzez kolejne, bardziej niezadowalające, przy których nie można było stwierdzić pustki urny: w drugim przypadku urna mogła mieć fałszywe dno, które ukrywa karty do głosowania, w trzecim przypadku musiałbyś zaufać urzędnikowi, a w ostatnim przypadku musiałbyś zaufać programowi komputerowemu.


Tak więc przejrzystość, która umożliwia bezpośrednią obserwację, jest kluczową koncepcją rzetelnych wyborów: pozwala wykryć defekty strukturalne i niektóre zagrożenia dla procesu wyborczego lub nas samych jako wyborców (oszustwa, zastraszanie), które mogą zmienić wyniki wyborów. 




Źródła:

Chantal Enguehard. Transparency in Electronic Voting : the Great Challenge. IPSA International Political Science Association RC 10 on Electronic Democracy. Conference on “E-democracy - State of the art and future agenda”, Jan 2008, Stellenbosch, South Africa. pp.édition électronique, 2008. <halshs-00409465>

Office for Democratic Institutions and Human Rights / Organisation for Security and Co- operation in Europe. Election Observation Book. fifth edition, ISBN 83-60190-00-3, 2005.

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, http://www.unesco.pl/fileadmin/user_upload/pdf/Powszechna_Deklaracja_Praw_Czlowieka.pdf.

The Glass Ballot Box and Political Transparency, Vol. 16 No. 4 Summer 2016, Common-place, http://common-place.org/book/glass-ballot-box-political-transparency/

USTAWA z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy, Dz.U. 2011 nr 21 poz. 112.