Szukaj

Będziesz świadkiem w sądzie? Oto czego możesz się spodziewać

Aktualizacja: cze 12


UWAGA kliknij tutaj: darmowy e-book zawierający wszystkie materiały z bloga!


Strony procesu wskazując dowody na poparcie swoich twierdzeń mogą wnioskować o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka lub świadków. Sąd może dopuścić taki dowód, lecz nie jest związany wnioskiem o jego dopuszczenie. Strona powołująca się na dowód ze świadków jest zobowiązana dokładnie oznaczyć fakty, które mają być zeznaniami poszczególnych świadków stwierdzone, i wskazać świadków, tak by wezwanie ich do sądu było możliwe (art. 258 KPC). W praktyce wniosek taki formułowany jest następująco:


Wnoszę o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka Jana Kowalskiego (wezwanie na adres: ul. Nowy Świat 100, 97-200 Warszawa) na okoliczność niezachowania przez poszkodowanego ostrożności przy wykonywaniu manewrów przy lokomotywie, wyjścia przez poszkodowanego z kabiny lokomotywy w czasie jazdy, jak również niezastosowania się przez poszkodowanego do zaleceń lekarskich dotyczących obowiązku pracy w okularach”.



Świadek, który ma zostać przesłuchany na rozprawie, otrzymuje z sądu stosowne wezwanie. Wzywając świadka, sąd wymienia jego imię, nazwisko i zamieszkanie, a także miejsce i czas przesłuchania, nazwiska stron i przedmiot sprawy. Wezwanie zazwyczaj wygląda tak:



Wezwanie zawiera również zwięzłe przedstawienie przepisów o karach za pogwałcenie obowiązków świadka. Informuje ponadto o zwrocie wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem do sądu, oraz o wynagrodzeniu za utratę zarobku (art. 262 KPC).

Postępowanie dowodowe odbywa się przed sądem orzekającym, chyba że sprzeciwia się temu charakter dowodu albo wzgląd na poważne niedogodności lub niewspółmierność kosztów w stosunku do przedmiotu sporu. W takich przypadkach sąd orzekający zleci przeprowadzenie dowodu jednemu ze swych członków (sędzia wyznaczony) albo innemu sądowi (sąd wezwany) (art. 235 § 1 i 2 KPC). Za przesłanki uzasadniające przeprowadzenie dowodu osobowego przed sądem wezwanym uzanaje siępowszechnie znaczną odległość miejsca zamieszkania osoby od siedziby sądu orzekającego lub jej stan zdrowia niepozwalający na stawienie się w sądzie miejsca orzekania lub znacznie to stawiennictwo utrudniający.


Jeżeli charakter dowodu na to pozwala, sąd orzekający może postanowić, że jego przeprowadzenie nastąpi przy użyciu urządzeń technicznych, umożliwiających dokonanie tej czynności na odległość. W takim przypadku przeprowadza się telekonferencję, podczas której sąd orzekający lub pełnomocnicy stron mogą w czasie rzeczywistym zadawać pytania osobie składającej zeznania lub oświadczenia przed sądem wezwanym.

Jeżeli odległość od miejsca zamieszkania świadka jest mniejsza do siedziby sądu orzekającego niż do siedziby sądu, w którego okręgu świadek zamieszkuje, zlecenie przeprowadzenia dowodu temu sądowi nie jest dopuszczalne, chyba że uzasadniają to szczególne warunki komunikacyjne. Nie należy także zwracać się o przesłuchanie świadków do innego sądu, jeżeli odległość między miejscem ich zamieszkania a siedzibą sądu orzekającego nie przekracza 50 km, chyba że równocześnie świadkowie mają być obecni w czasie oględzin lub też nie mogą się stawić w siedzibie sądu orzekającego z powodu przeszkód trudnych do usunięcia. Zasady te stosuje się odpowiednio do przesłuchania stron, uczestników postępowania nieprocesowego i biegłych (zgodnie z § 118 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2015 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych, Dz. U. z 2015 r. poz. 2316).



Stawiennictwo świadka na rozprawie jest obowiązkowe. W sytuacji napotkania nieprzewidywalnych zdarzeń, które uniemożliwią stawienie się w sądzie na czas,wskazane jest jak najszybsze skontaktowanie się z sekretariatem sądu i poinformowanie o spóźnieniu wraz z podaniem jego przyczyny. W takim przypadku sąd – o ile czas na to pozwoli zarządzi przerwę, aby uniknąć wyznaczaniakolejnego terminu. W razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa sąd może nałożyć na świadka karę grzywny. Następnie wzywa go powtórnie. Stawienie się na kolejną rozprawę zgodnie z wezwaniem i usprawiedliwienie swojej nieobecności z reguły skutkuje uchyleniem postanowienia o nałożeniu grzywny. W razie jednak ponownego niestawiennictwa świadka sąd skaże go na ponowną grzywnę. Sąd może także zarządzić przymusowe sprowadzenie świadka na rozprawę (art. 274 § 1).


Przepisy kodeksu cywilnego wyłączają a priori niektóre osoby z kręgu świadków. Świadkami nie mogą być bowiem osoby niezdolne do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń (niepełnosprawne umysłowo lub o uszkodzonych narządach poznania zmysłowego); wojskowi i urzędnicy niezwolnieni od zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli „zastrzeżone” lub „poufne”, jeżeli ich zeznanie miałoby być połączone z jej naruszeniem (wojskowi i urzędnicy mogą więc zeznawać co do okoliczności niezwiązanych z tajemnicą, a także co do okoliczności związanych z tajemnicą, jeżeli zostaną z niej zwolnieni); przedstawiciele ustawowi stron (rodzic, opiekun lub kurator, a w szczególnych przypadkach także małżonek lub wspólnik spółki cywilnej) oraz osoby, które mogą być przesłuchane w charakterze strony jako organy osoby prawnej lub innej organizacji, mającej zdolność sądową; a także współuczestnicy jednolici, gdyż są oni stroną w procesie i tylko jako strona mogą być przesłuchiwani (art. 259 KPC).



Prawo do odmowy zeznańw charakterze świadka przysługuje jedynie tym osobom, które zostały wyraźnie wymienione w art. 261 § 1 KPC. Do tego grona należą małżonkowie stron, ich wstępni, zstępni i rodzeństwo oraz powinowaci w tej samej linii lub stopniu, jak również osoby pozostające ze stronami w stosunku przysposobienia. Prawo odmowy zeznań nie ustaje wraz z ustaniem małżeństwa ani też wraz z rozwiązaniem stosunku przysposobienia. Odmowa zeznań nie jest dopuszczalna w sprawach o prawa stanu (np. o ustalenie pochodzenia dziecka), za wyjątkiem spraw o rozwód.


Od prawa do odmowy złożenia zeznań trzeba odróżnić prawo do odmowy odpowiedzi na pytanie (art. 261 § 2 KPC). W tym przypadku świadek obowiązany jest zeznawać, a może jedynie uchylić się od odpowiedzi na konkretne, zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić jego lub bliskich na odpowiedzialność karną, hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo jeżeli zeznanie mogłoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej. Ponadto duchowny może odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi. Jeżeli dana osoba dotknięta jest chorobą lub kalectwem i nie może opuścić miejsca, w którym przebywa, jej przesłuchanie odbywa się tym w miejscu (art. 263 KPC).


Jeżeli świadek nie włada wystarczająco językiem polskim, na potrzeby jego przesłuchania sąd może przybrać tłumacza (art. 265 § 1 KPC). Kodeks cywilny nie wskazuje, że ma to być tłumacz przysięgły. Ponieważ do tłumaczy stosuje się odpowiednio przepisy o biegłych, a możliwe jest powołanie biegłego ad hoc po jego zaprzysiężeniu na rozprawie, podobnie w rozprawie w charakterze tłumacza może wziąć udział każdy, kogo sąd do tej czynności przybierze. Obowiązki tłumacza może również pełnić pracownik organów wymiaru sprawiedliwości. Nie składa on przyrzeczenia, lecz powołuje się na ślubowanie służbowe (art. 265 § 2 KPC). Podczas tłumaczenia tłumacz stoi obok świadka. Tłumaczenie powinno być jak najbardziej precyzyjne i – dla zachowania rzetelności postępowania – niezbyt szybkie. Istotne jest uwzględnienie intencji sądu, jaką jest uzyskanie wyczerpującej informacji, ale także intencji świadka, który z uwagi na emocje nie zawsze jest w stanie formułować swoje wypowiedzi dostatecznie precyzyjnie i poprawnie pod względem językowym.



Świadkowie przesłuchiwani są oddzielnie, przy czym kolejność przesłuchania świadków określa przewodniczący (sędzia). Często przewodniczący pyta świadków, który z nich chiałby zostać przesłuchany w pierwszej kolejności. Po tym jak świadkowie opuszczą salę, wzywani są pojedynczo, bowiem świadkowie, którzy nie złożyli jeszcze zeznań, nie mogą być obecni przy przesłuchaniu innych świadków (art. 264 KPC). Wezwany na salę świadek po wejściu do sali rozpraw proszony jest przez sąd o podejście do „barierki”. Należy zwracać się do sądu zarówno zeznając, jak i odpowiadając na pytania uczestników postępowania. W razie naruszenia powagi, spokoju lub porządku czynności sądowych albo ubliżenia sądowi lub osobom biorącym udział w sprawie, sąd może ukarać świadka karą porządkową grzywny do wysokości 3000,00 zł lub karą pozbawienia wolności do 14 dni.


Przed przystąpieniem do przesłuchania świadek zostaje uprzedzony o prawie odmowy zeznań oraz o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art.266 § 1 KPC).Przesłuchanie rozpoczyna się od zadania świadkowi pytań dotyczących jego osoby (wiek, zawód, uprzednie ukaranie za składanie fałszywych zeznań) oraz stosunku do stron (obcy/ krewny lub powinowaty) (art. 266 § 2 KPC). Zasadą jest odebranie przyrzeczenia od świadka, po pouczeniu go o znaczeniu tego aktu (art. 266 § 3 KPC). Rota przyrzeczenia brzmi:„Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że będę mówił szczerą prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome” (art. 268 KPC).Świadek składa przyrzeczenie, powtarzając za sędzią (rzedziej odczytując na głos) tekst przyrzeczenia. W tej sytuacji wszyscy – z wyjątkiem sędziów – stoją (art. 269 § 1 KPC). Niemi i głusi składają natomiast przyrzeczenie przez podpisanie jego tekstu lub przy pomocy biegłego tłumacza języka migowego (art. 269 § 2 KPC). Nie składają przyrzeczenia świadkowie w wieku poniżej lat siedemnastu. Przyrzeczenia nie odbiera się równiez od osób, które zostały skazane wyrokiem prawomocnym za fałszywe zeznania. Za zgodą stron świadek może zostać zwolniony od składania przyrzeczenia. (art. 267 KPC). Z reguły strony lub ich pełnomocnicy wyrażają zgodę na zwolnienie świadka z przyrzeczenia. Jeżeli zajdzie konieczność powtórnego przesłuchania świadka, nie odbiera się od niego przyrzeczenia ponownie, lecz jedynie przypomina mu się poprzednio złożone przyrzeczenie (art. 270 KPC).



Faza przesłuchania rozpoczyna się od odpowiedzi na pytania przewodniczącego, co i z jakiego źródła wiadomo świadkowi w sprawie (art. 271 § 1 KPC). Zeznania co do zasady są ustne, przy czym niemi i głusi składają zeznania na piśmie lub przy pomocy biegłego (art. 271 § 2 KPC). Najczęściej sędzia umożliwia swobodne wypowiedzenie się świadka, po czym poprzez pytania umożliwia świadkowi uzupełnienie pominiętych we wcześniejszej wypowiedzi informacji. Następniestronymogą zadawać pytania świadkowi. Jeśli świadek został wezwany na wniosek strony powodowej, w pierwszej kolejności czyni to powód, następnie pytania zadaje pozwany. Jeśli świadek został wezwany na wniosek strony pozwanej, w pierwszej kolejności czyni to pozwany, następnie pytania zadaje powód. W przypadku powzięcia wątpliwości, strona może zwrócić się do sądu o umożliwienie zadania dodatkowych pytań, po tym jak pytania zada strona przeciwna. Ten etap postępowania charakteryzuje występowanie czynników natury psychologicznej, takich jak emocje czy zdenerwowanie wynikające z chęci manipulowaia wypowiedzią lub ze stanów pamięci. Wypowiedzi często są chaotyczne, urwane i bez wyraźnyxh sygnałów finalnych.


Gdy świadek skończy zeznania, może zwrócić się do sądu o potwierdzenie stawiennictwa, w celu jego udokumentowania w miejscu pracy, a także o zwrot kosztów stawiennictwa. W celu potwierdzenia stawiennictwa,sąd poleca świadkowi udać się do sekretariatu sądu. Odnośnie natomiast do zwrotu kosztów, sąd wydaje postanowienie w tym przedmiocie. Następnie świadek może usiąść na miejscu przewidzianym dla publiczności lub opuścić salę lub budynek sądu. Na salę rozpraw wzywany jest wtedy następny świadek. Jeżeli sąd uzna, że zeznania świadków są wzajemnie sprzeczne, może zarządzić konfrontację (art. 272 KPC).

Złożenie zeznań jest obowiązkowe nieuzasadniona odmowę zeznań lub złożenia przyrzeczenia może skutkować skazaniem świadka na grzywnę (art. 276 § 1 KPC), a ponadto także aresztowaniem świadka na czas nieprzekraczający tygodnia. Jeżeli świadek po zastosowaniu wobec niego aresztu złoży zeznanie lub przyrzeczenie albo jeżeli sprawę ukończono w instancji, w której dowód z tego świadka został dopuszczony, sąd uchyli areszt (art. 276 § 2 KPC).


Przeczytaj także:

Czy świadek w sądzie przysięga na Biblię? Co może być dowodem w sprawie cywilnej?

Jak wygląda pierwsza rozprawa sądowa w procesie cywilnym?


Źródła:


Joanna Osiejewicz (2017), Komunikacja w procesie cywilnym w ujęciu formalnoprawnym, W: J. Alnajjar (red.), Komunikacja w organizacjach. Teoria i praktyka, Saarbrücken : Wydawnictwo Bezkresy Wiedzy, s. 249 -272.

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz.U. 2001 nr 98 poz. 1070.

©2018 by joannaosiejewicz.