Szukaj

6 błędów pisarskich, których unika dobry prawnik i 3 powody, dla których powinieneś go naśladować

Aktualizacja: 17 lut 2019


Jak głosi legenda miejska, skłonność prawników do gadatliwości wywodzi się z XVII-wiecznej Anglii. W 1600 r. parlament angielski uznał, że płacenie prawnikom za słowo będzie właściwsze od dotychczasowej praktyki płacenia za arkusz, która doprowadziła do zwyczaju pisania dużymi literami dla zmaksymalizowania dochodów. Dostrzegłszy nową szansę, prawnicy zaczęli więc pisać w coraz bardziej rozwlekłym stylu i stosować nadmiarowe wyrażenia (np. “w przypadku gdy” zamiast “jeżeli”).


Niezależnie od tego, czy legenda ta jest oparta na prawdzie, prawnicza profesja od dawna cieszy się opinią przegadanej: nie bez powodu adwokata nazywa się papugą. Jak stwierdził Thomas Jefferson, prawnicy mówią wszystko dwa lub trzy razy, tak aby nikt poza nimi nie mógł rozkręcić tej spirali i zrozumieć znaczenia słów. Także Jonathan Swift pisał o społeczności prawników mówiących osobliwym żargonem, którego żaden inny śmiertelnik nie może zrozumieć.



Powiesz: "Daj spokój, czy terminy prawnicze nie są po to, żeby ułatwić prawnikom komunikowanie się ze sobą?". Odpowiem Ci: tylko czasami. Żargon prawniczy może rzeczywiście być złem koniecznym, w zależności od tego, co rozumiesz przez "konieczne". Na przykład jeśli musisz go użyć, żeby nie dostać bury od szefa – to całkiem dobry powód. Ale czy jest on niezbędny do celów innych, niż wzmacnianie uprzedzeń i uciszanie szefowskich lęków? Odpowiedź brzmi: (rzadko) tak i (zwykle) nie. Wybór specjalistycznej frazeologii prawniczej rzadko sprawia, że pisanie jest bardziej precyzyjne, za to zwykle zakłóca komunikację.


Oto 6 typowych prawniczych błędów pisarskich, których unika dobry prawnik:


#1 Pisanie w stronie biernej

Preferuj stronę czynną, a nie bierną. Używanie strony biernej - gdzie siła zewnętrzna działa na podmiot - może powodować zamieszanie. Najlepiej, aby podmiot Twojego zdania działał sam i występował przed wykonywanym przez siebie działaniem. Pomyśl o tym w ten sposób: jeśli jesteś aktywny, robisz różne rzeczy; jeśli jesteś pasywny, sprawy ci się układają. Tak samo jest z podmiotami zdań.

Przykład:

W stronie czynnej podmiot robi coś: Sąd oddalił apelację.

W stronie biernej coś się dzieje z podmiotem: Apelacja została oddalona przez sąd.


#2 Niejasne zaimki

Niejednoznaczny zaimek może odnosić się do więcej niż jednego wcześniejszego wyrazu w zdaniu. Czytelnik nie jest wtedy pewny zamierzonego znaczenia wypowiedzi.


Przykład:

Jarek miał pieniądze dla Marka, ale nie mógł ich przekazać, ponieważ blokował mu drogę.


Kto blokował drogę? To zdanie jest mylące dla czytelnika, ponieważ musi on dokładnie przemyśleć, do kogo odnosi się zaimek. Najlepiej jest przeformułować zdania zawierające zaimki, tak aby doprecyzować, który zaimek odnosi się do którego rzeczownika. Na przykład:


Jarek miał pieniądze dla Marka, ale nie mógł ich przekazać, ponieważ Stefan blokował mu drogę do Marka.


#3 Zbędne wyrazy

Lepiej jest przekazać swoje przesłanie na jak najmniejszej przestrzeni, niż produkować wielostronicowe dokumenty. Kiedy masz coś do powiedzenia, po prostu to powiedz! Nadymanie zdań i akapitów niepotrzebnymi słowami lub bezsensownym wypełniaczem tylko zaciemni Twój przekaz.


Przykład:

dokonać formalnej oceny => formalnie ocenić

w dniu dzisiejszym => dzisiaj

w miesiącu maju => w maju

z uwagi na fakt, iż => ponieważ

być świadomym faktu => wiedzieć

#4 Stosowanie rzeczowników odczasownikowych

Nominalizacja, czyli używanie czasownika jako rzeczownika jest bardzo rozpowszechniona w tekstach prawnych i prawniczych. Na przykład zamiast "działać" stosuje się "podjąć działania" lub zamiast "zakładać" używa się "przyjąć założenie". Prawie zawsze jest to niepotrzebne. Spraw, aby Twoje pismo było bardziej wyraźne i bezpośrednie, usuwając te nominalizacje wszędzie tam, gdzie to możliwe.

Przykład:

Nominalizacja: "Realizacja planu przez zespół zakończyła się sukcesem"

Czasownik: "Zespół pomyślnie wdrożył plan"


#5 Nadużywanie żargonu prawniczego

Nie używaj żargonu oraz słów nadmiernie wyszukanych i skomplikowanych. Unikaj wyrazów obcojęzycznych, jeśli istnieją ich polskie odpowiedniki. Zamiast: „oddalił się w kierunku mi nieznanym”, lepiej powiedzieć „nie wiem, dokąd poszedł” i lepiej napisać „odbiór” niż „percepcja.


Przykład:

celem => aby

dedykowany => przeznaczony

niniejszy => ten

nupturienci => narzeczeni

składam zapytanie => pytam

odbyć spotkanie => spotkać się

ulec pogorszeniu => pogorszyć się


#6 Brak końcowej korekty tekstu

Czasem pracujesz nad pismem tak długo, że nie możesz już na nie patrzeć. Może nawet rozważasz przesłanie go takim, jaki jest. Pamiętaj jednak, że pominięcie etapu korekty zawsze jest błędem.


Dobrze jest poprosić o sprawdzenie ważnych dokumentów drugą osobę. Jeśli nie masz takiej możliwości, zrób sobie krótką przerwę (co najmniej 30 minut), a kiedy wrócisz do tekstu, wydrukuj go i sprawdź go na papierze lub, jeszcze lepiej, odczytaj go głośno. Jeśli podczas czytania na głos potkniesz się na którymś zdaniu, prawdopodobnie są w nim błędy ortograficzne lub gramatyczne.


Nie tylko właściwy dobór wyrazów, kolejność i konstrukcja zdań poprawiają komunikatywność tekstu. Zwróć uwagę na szatę graficzną swojego pisma. Stosuj nagłówki i dziel dłuższe teksty na rozdziały. Kluczowe wyrażenia możesz pogrubić. Stosuj punktory i listy. Dziel tekst na akapity ze śródtytułami. Niekiedy zamiast opisywać skomplikowany proces wystarczy narysować prosty schemat.




Wiele zawodów ma swój żargon. Lekarze, naukowcy, inżynierowie itd. często mówią swoim własnym językiem. Używanie wyspecjalizowanych terminów, zrozumiałych dla członków danego kręgu profesjonalistów, jest sposobem na wzmocnienie ich zawodowej tożsamości. Jeśli chodzi jednak o prawników, używanie prostego języka ma istotne zalety.


Oto 3 powody, dla których dobry prawnik pisze prostym językiem:


#1 Prosty język poprawia przejrzystość pisma…

Zwięzłość i przejrzystość nigdy nie były ważniejsze, niż w dzisiejszym świecie nowych technologii, gdzie dokumenty prawnicze są coraz częściej czytane na ekranie, a nie w druku. Upodobanie prawników do wyspecjalizowanego, nawet archaicznego języka często szkodzi jasnej i zwięzłej komunikacji.


Które z poniższych wyrażeń chciałbyś znaleźć w skierowanym do Ciebie piśmie?

  1. Kupić

  2. Dokonać kupna

  3. Nabyć drogą kupna

  4. Dokonać nabycia drogą kupna

  5. Dokonać nabycia na drodze kupna

  6. Dokonać nabycia na drodze transakcji kupna-sprzedaży

  7. Dokonać nabycia na drodze przeprowadzenia transakcji kupna-sprzedaży

  8. Dokonać realizacji nabycia na drodze przeprowadzenia transakcji kupna-sprzedaży

  9. Dokonać realizacji nabycia na drodze przeprowadzenia uskutecznionej transakcji kupna-sprzedaży

  10. Dokonać wdrożenia i realizacji nabycia na drodze przeprowadzenia uskutecznionej transakcji kupna-sprzedaży


Zawsze w pierwszej kolejności stosuj najprostsze formy, takie jak „kupić”. Trudniejszych określeń używaj tylko w wyjątkowych, uzasadnionych przypadkach. Proste wyrażanie myśli prawie zawsze prowadzi do poprawy merytorycznej treści dokumentu.


#2 … a to przynosi korzyść Twojemu klientowi…

Trudne do odczytania lub zrozumienia pisma procesowe mogą zaszkodzić sprawom, a czasem doprowadzić do sankcji ze strony sądu. Dlatego ważne jest, aby tekst prawniczy był możliwie jak najbardziej jasny i zwięzły. Mniej znaczy więcej, jeśli chodzi o dobre pisanie prawnicze. Zwłaszcza klient biznesowy oczekuje od prawnika precyzji, analizy, zwięzłości i sprawnej komunikacji. Również ze względów ekonomicznych.

#3 … i dzięki temu przynosi korzyść Tobie!

Pisanie zwięzłych i łatwych do zrozumienia tekstów prawniczych pozostawia dobre wrażenie o Tobie i Twojej kancelarii. To z kolei zwiększa prawdopodobieństwo, że klient do Ciebie wróci. Klienci, którzy rozumieją, co dzieje się na każdym etapie ich sprawy, będą bardziej skłonni dać Ci rekomendację i skierować do Ciebie kolejnych klientów.

Badania przeprowadzone na rynku amerykańskim wykazały, że klienci oceniają kompetencje swoich prawników raczej w kategoriach doświadczanego przez nich procesu reprezentacji prawnej niż wyniku danej sprawy. Dlatego powinieneś odpowiadać na pytania klientów w sposób dla nich zrozumiały i wyczerpujący oraz na bieżąco rozwiewać ich obawy. Brak efektywności komunikacyjnej może prowadzić do sporów z klientami, dotyczących błędów w sztuce i mogących stąd wyniknąć szkód. Prawnicy, którzy poświęcają czas i siły, aby wyjść naprzeciw myślom i odczuciom klienta, są rzadziej pozywani z tego tytułu niż ci, którzy tego nie robią, niezależnie od liczby i wagi faktycznie popełnionych przez nich błędów.



Trudne do zrozumienia teksty to jeden z powodów obniżania zaufania do prawników ze strony ogółu społeczeństwa. Rezygnując z hiper-formalnego i “legendarnego” języka budujesz reputację Twojego zawodu.






Źródła:

Cunningham J., What Do Clients Want from Their Lawyers, Journal of Dispute Resolution 2013/1, s. 146 et seq.

Garner B., Legal Writing in Plain English, University of Chicago Press 2013.

Jefferson T., The Writings of Thomas Jefferson, CreateSpace Independent Publishing Platform; Thomas Jefferson edition 2014.

Komunikacja pisemna. Rekomendacje, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 2015.

Sommcclad H., English Perspectives on Quality: The Client-Led Model of Quality - A Third Way?,University of British Columbia Law Review 2000/33, s. 503-505.

Swift J., Podróże Guliwera, Wydawnictwo Skrzat 2013.

©2018 by joannaosiejewicz.